بیکرانگی

وبلاگ دکتر وحید سهرابی فر

بیکرانگی

وبلاگ دکتر وحید سهرابی فر

سلام
* این وبلاگ دریچه ای است به جهانی که من در آن زندگی می کنم، یعنی جهان افکارم. بنابراین هر بحثی که در آن مطرح می شود، به مانند یک فرایند در حال تکامل است و در روندی که طی می کند ممکن است دچار تغییر و تحول شود.
* حضور شما در این جهان و اشتراک افکار و نزدیک کردن افق های نگاه به یکدیگر، از عمده ترین دلایل ایجاد این وبلاگ است.
* "سرگشته" و "بیکرانگی" دو واژه ای هستند که در ذهن من جایگاه خاصی دارند، و از وبلاگ قبلی ام با من همراه بوده اند.
وحید سهرابی فر

دنبال کنندگان ۳ نفر
این وبلاگ را دنبال کنید

۲۷ مطلب با موضوع «دین پژوهی» ثبت شده است

بسیاری از پژوهشگران معنویت و نیز مراکز علمی، عمده تلاش خود را معطوف به نقد معنویت های جدید و عرفان های نوظهور کرده اند. در این بین سوال مهمی وجود دارد که کمتر مورد توجه قرار گرفته است: اولویت پژوهشی ما در بحث معنویت چیست و سرمایه و توان پژوهشی ما در بحث معنویت باید به چه سمتی برود و در چه مسیری هزینه شود؟ آیا تمرکز اصلی ما باید نقد معنویت های جدید باشد و یا اینکه نگاهی انتقادی به وضعیت خود داشته باشیم؟

در پاسخ بایستی توجه کنیم که رویکرد سلبی به معنویت جدید بدون ارائه بدیل مناسبی از معنویت اسلامی، در عمل هیچ فایده ای نخواهد داشت و تمرکز اصلی پژوهش های معنویت در کشور ما بایستی معطوف به ارائه نسخه روزآمدی از معنویت اسلامی باشد. این نسخه روزآمد بایستی دارای ویژگی هایی باشد که به برخی از آنها اشاره می شود.

واقعیت جهان امروز که جهان ارتباطات است اقتضاء میکند که ابزارهای حذفی ای چون فیلتر کردن، عدم اعطا مجوز نشر، جلوگیری از برگزاری جلسات و ... در عمل فایده ی چندانی نداشته باشند بلکه نتیجه عکس بدهند. نمونه های مختلفی از این برخوردهای حذفی وجود دارد که موجب شده یک گروه کوچک یا یک فرد نه چندان شناخته شده را به صدر اخبار و مرکز توجهات و اوج شهرت رسانده است. این در حالی است که جهان امروز به بازاری می ماند که هر کسی متاع خود را در آن عرضه میکند و مخاطبی که «حق انتخاب» دارد، بر اساس فهم خودش دست به انتخاب محصول مورد نظرش می زند. در این فضا و بر اساس این منطق، آنچه اولویت دارد، ارائه معنویتی غنی تر، اصیل تر و راهگشاتر است. بدون ارائه چنین معنویتی، رویکرد سلبی به معنویت های جدید، نه تنها مفید نخواهد بود بلکه از باب «الانسان حریص علی ما منع» موجب رشد و گسترش آنها نیز خواهد شد.

پس از توجه به ضرورت ارائه نسخه روزآمدی از معنویت اسلامی، پرسش مهم دیگری مطرح می شود و آن این است که معنویت اسلامی نوین باید چه ویژگی هایی داشته باشد؟ قدم نخست در این زمینه آغاز یک پژوهش انتقادی در مورد نسخه موجود معنویت اسلامی است. صورت بندی فعلی این معنویت چه نقصانی دارد و چه زوایایی از زندگی انسان امروز را پوشش نمیدهد؟ لازمه این پژوهش شناخت جهان امروز و توجه به ویژگی های انسان معاصر است. به عبارت دیگر، اگرچه گوهر معنویت اسلامی همواره ثابت و ماندگار است ولی صورت بندی آن می تواند بسته به نوع مخاطب متفاوت باشد. آنچه امروز شاهد آن هستیم، ارائه صورت بندی از معنویت اسلامی است که مربوط به قرن ها پیش است؛ صورت بندی ای که به ویژگی ها و برخی از نیازهای انسان معاصر، توجه کافی ندارد. به نظر نگارنده، مهمترین رسالت معنویت پژوهی، ارائه نسخه ای از معنویت اسلامی است که گوهر و امهات مباحث اسلامی را در خود داشته باشد و از سوی دیگر، بر اساس شناخت صحیح و جامعی از جهان جدید و ویژگی های انسان معاصر باشد.

از جمله مسائلی که در ارائه نسخه جدید معنویت اسلامی بایستی مورد نظر باشد، توجه به قدرت انتخاب گری انسان جدید است. نسخه جدید معنویت اسلامی باید قابلیت رقابت و غلبه بر رقبای خود را داشته باشد. این مسئله از آن روست که جهان جدید، جهان تک صدایی نیست و گزینه ما (معنویت اسلامی) بایستی بتواند برتری خود را در عمل و نه صرفا سخن- نشان بدهد. ویژگی دیگری که باید در نسخه جدید مورد توجه باشد، بها دادن به درونیات و احوالات سالک معنوی است. اگرچه در سنت اسلامی آیات و روایات- و نیز آموزه های عرفای اسلامی، این مسئله مورد توجه بوده است ولی امروزه در معنویتی که به عموم مردم عرضه می شود، این مسئله مورد غفلت واقع شده است و حالات معنوی شخص سالک کمتر محل نظر است. نکته دیگری که در معنویت جدید اسلامی باید مورد توجه باشد، تفکیک مسلمات معنویت اسلامی از غیر مسلمات، مشکوکات و موهومات است. ما نیازمند یک نظام فکری برای معنویت اسلامی هستیم؛ نظامی که بر پایه مسلمات اسلامی ارائه شود و با منطق و عقلانیت بشری سازگار باشد. این ویژگی ها در کنار امور دیگر، زمینه را برای ارائه یک سبک زندگی نوین که بر اساس معنویت و اخلاق اسلامی طراحی شده است، فراهم می کند. رسیدن به این جایگاه، موجب می شود معنویت اسلامی در عمل مورد اقبال بیشتر قرار بگیرد و رقبای کم مایه، انحرافی و بدون پشتوانه، عرصه را به معنویت اصیل واگذار کنند.


دکتر وحید سهرابی فر - پژوهشگر دین، معنویت و مدرنیته


لینک این مطلب در سایت دین آنلاین

لینک این مطلب در کانال بیکرانگی 

  • وحید سهرابی فر


گزارشی از این نشست را می توانید در این لینک ببینید.

  • وحید سهرابی فر



گزارشی از این نشست را می توانید در این لینک ببینید.

  • وحید سهرابی فر

در تیرماه برای شرکت در یک دوره گفتگوی ادیان با موضوع صلح، به مدت سه هفته در ژنو سوییس بودم. این دور از گفتگوی ادیان با حضور نمایندگانی از سه دین یهودیت، مسیحیت و اسلام از چهار قاره آسیا، اروپا، آمریکا و آفریقا برگزار شد.  میزبان این دور از گفتگوها شورای جهانی کلیساها بود. سایت شورای جهانی کلیساها، مصاحبه ای از بنده گرفته که ترجمه گزیده ای از آن را در ادامه می بینید:



وحید سهرابی فر دانش‌آموخته حوزه علمیه قم است. او پس از تحصیل در حوزه علمیه، تحصیلات خود را در دانشگاه ادیان و مذاهب در شهر مقدس قم ادامه داده است. وی سال گذشته از پایان‌نامه دکترای خود با عنوان "پیامدهای مدرنیته برای دین و معنویت: بررسی انتقادی دیدگاه چارلز تیلور" دفاع کرده است.





سهرابی فر از شورای جهانی کلیساها بابت برگزاری این دور گفت‌وگوی بین الادیانی تشکر می‌کند. او می‌گوید: «پیش از آغاز این دوره، منتظر یک جمع متکثر و مختلف بودم و افراد دعوت‌شده واقعاً چنین فضای متنوعی را پدید آورده بودند. افراد از آسیا، آفریقا، اروپا و آمریکای شمالی و از سه دین یهودیت، مسیحیت و اسلام در این دوره شرکت کرده بودند و هرکدام از یک بافت ویژه بودند که ترکیب غنی‌ای را تشکیل داده بود. موضوعات متنوعی در این دوره موردبحث واقع شد. یکی از محورهای اصلی، مقایسه متون مقدس ادیان در موضوعاتی چون مواجه با خداوند، پذیرش غیر، مسئله زنان و ... بود. از دیگر مسائل اصلی، موضوع صلح ازنظر ادیان مختلف بود.»

سهرابی فر معتقد است که آنچه ازاین‌گونه گفت‌وگوها می‌توان آموخت، کرامت و زیبایی‌ای است که خداوند در وجود هر انسانی نهاده است و این کرامت در تمام انسان‌ها وجود دارد. اگر ما پیروان ادیان مختلف این کرامت ذاتی را درک کنیم، آن‌گاه می‌توانیم زندگی مسالمت‌آمیز بر اساس احترام متقابل داشته و شاهد صلح بیشتر میان ادیان باشیم.


* لینک مصاحبه در سایت شورای جهانی کلیساها

** لینک مصاحبه در سایت دانشگاه ادیان و مذاهب 


  • وحید سهرابی فر



دینداری در دوران مدرن دچار تغییرات بسیاری شده است. تحلیل و بررسی این تغییرات یکی از مهم‌ترین موضوعات دین‌پژوهی به شمار می‌آید. در میان متفکران مختلف که در این زمینه نظرورزی کرده‌اند، چارلز تیلور (فیلسوف اجتماعی برجسته) به بررسی خاستگاه و ریشه‌های مدرنیته همت گمارده است. وی از طریق این بررسی‌ها به پیامدهایی پرداخته که مدرنیته برای دینداری داشته است. در این نشست به بررسی انتقادی دیدگاه تیلور خواهم پرداخت.

  • وحید سهرابی فر

 

تصور عمومی این چنین است که مدرن شدن مستلزم غربی شدن است. بر این اساس، فردی که در پی ایده های نوین است و دغدغه ی سوال ها و پاسخ های جدید را دارد، در اذهان بسیاری، متاثر از غرب تلقی می شود. اما آیا واقعا چنین است؟

ایده پردازی های نسبتا جدید در مورد مدرنیته، این تصور رایج را مردود می داند. به طور مثال ساموئل آیزنشتاد(2000)، از «مدرنیته های متکثر[1]» سخن می گوید. از نظر او این چنین نیست که مدرنیته صرفا یک الگو داشته باشد و رهبری این الگو هم به دست اروپا باشد بلکه امروز شاهد گونه های مختلفی از مدرنیته هستیم؛ گونه هایی که هر کدام ویژگی های خاص خودشان را دارند.

اگر گوهر اصلی مدرنیته را تفکر انتقادی بدانیم، این ایده/ارزش در شرایط مختلف می تواند نتایج متفاوتی داشته باشد. پیشینه تاریخی و تجارب زیسته در کنار مسائل فرهنگی و دینی از جمله عواملی هستند که موجب می شوند شاهد مدرنیته های مختلف باشیم. جالب آنکه یکی از  ایده های مهم در فرهنگ مدرنیته غربی، ایده «اصالت» است. بر طبق این ایده، هر فرد بایستی بر اساس فهم خود زندگی کند و تلاش کند تا خویشتن خویش را تحقق بخشد. شیوع این نگاه را در فیلم ها، رمان ها، مشاوره ها به وضوح می توان دید. با این حال آنچه که معمولا در مورد اصالت مغفول می ماند، سطح دیگری از ایده اصالت است. بر اساس ایده اصالت، نه تنها هر فرد بایستی زندگی اصیل داشته باشد، بلکه هر جامعه نیز بایستی نسخه اصیلی از خودش باشد و نه یک کپی از جامعه دیگر! هر جامعه بایستی مسائل اصلی (و نه مسئله نماها) خود را بیابد و برای حل آنها تلاش کند. نه مسئله و نه حل آن، اموری وارداتی نیستند و یک جامعه اصیل، جامعه ای است که در این دو حیطه، اصیل باشد.

با در نظر داشتن این نکته، بایستی میان دو مفهوم غربی سازی و مدرن سازی، تفاوت قائل شویم. غربی سازی در واقع ساختن یک نسخه بدل بی کیفیت از غرب است در حالیکه مدرن شدن به معنای پویایی و تفکر انتقادی در سنت خویشتن است؛ حرکتی که موجب بارور شدن اندیشه و حل بسیاری از مسائل جامعه ما خواهد شد.

  • وحید سهرابی فر



مقاله "پیامدهای مدرنیته برای معنویت گرایی: بررسی انتقادی دیدگاه چارلز تیلور"، در شماره اخیر نشریه علمی-پژوهشی مطالعات جامعه شناختی (دانشگاه تهران) منتشر شد. این مقاله مستخرج از رساله دکترای بنده است و به صورت مشترک با استاد محترم راهنما منتشر شده است. (البته مسئولیت مطالب علمی آن بر عهده بنده است.)


در این مقاله شرح مختصری از برهه های مهم از شکل گیری مدرنیته و تاثیر آن بر جریان معنویت گرایی ارائه شده است. این بررسی ها با مطالعه آثار و اندیشه های فیلسوف برجسته، چارلز تیلور صورت گرفته است. بخش مهم دیگر این مقاله، به بررسی انتقادی اندیشه های وی اختصاص دارد.


* با کلیک روی عنوان مقاله، می توانید به متن آن دسترسی داشته باشید.

  • وحید سهرابی فر

«مسلمانان در غرب» نام دوره‌ای است که حدود پانزده سال است که در دانشگاه ارفورت آلمان برگزار می‌شود. هدف این برنامه ایجاد بستر برای آشنایی و بررسی بیشتر مسائل و چالش‌های پیش روی مسلمانان در غرب است. به این منظور، دانشگاه ارفورت، هر ساله تعدادی از دانشجویان تحصیلات تکمیلی را از کشورهای اسلامی دعوت می کند تا به همراه تعدادی از دانشجویان این دانشگاه، در برنامه‌ای دو هفته‌ای، جنبه‌های مختلف این موضوع را مورد بررسی قرار دهند.


در سال جاری نیز من به عنوان دانشجوی دکتری دین‌پژوهی و دبیر گروه فلسفه دین دانشگاه ادیان و مذاهب نیز در این دوره حضور داشتم و به همراه دیگر شرکت کنندگان، در موضوعات متنوعی که مورد بحث واقع شد، مشارکت کردم؛ موضوعاتی که نه تنها به چالش‌های مسلمانان در مواجهه با تمدن غرب بلکه به مسائل امروزه اروپا در مواجهه با جمعیت روزافزون مسلمان نیز می‌پرداخت.

از مزایای این دوره، تنوع بالای شرکت کنندگان آن است. افرادی که در سال جاری شرکت کرده بودند، از کشورهای مختلفی چون مصر، تونس، مراکش، آلمان، رومانی، ارمنستان، ترکیه، ایران، پاکستان، هند، اندونزی، بنگلادش و تاجیکستان بودند و این امر موجب شد تا تنوعی ارزشمند از مسلمانان در این دوره حضور داشتنه باشند و هر یک، به نمایندگی از کشور خود، دیدگاه‌هایی را درباره موضوعات مختلف مطرح کنند.

از جمله مزایای دیگر این دوره می‌توان به بازدیدهای علمی و فرهنگی مختلف اشاره کرد. در این دوره دو هفته‌ای، شرکت کنندگان علاوه بر بازدید از مراکز دینی مختلف، از برخی از آثار تاریخی نیز بازدیدهایی داشتند. در کنار این، بازدید از مراکز علمی مانند مرکز مطالعات مدرن خاورشناسی، از جمله مهم‌ترین برنامه ها بود. این بازدیدها در شهرهای ارفورت، برلین و وایمار انجام شد.

با پیگیری‌های صورت گرفته، دانشگاه ارفورت آمادگی خود را برای همکاری با دانشگاه ادیان و مذاهب، در زمینه‌های مختلف مانند تبادل استاد و دانشجو و برگزاری برنامه کوتاه‌مدت آموزشی اعلام کرد.

 

لینک مطلب در سایت دانشگاه ادیان

  • وحید سهرابی فر



در شماره جدید فصلنامه نقد کتاب اخلاق، علوم تربیتی و روانشناسی، گزارشی از کتاب زندگی فضیلت مند در عصر سکولار ارائه کرده ام. 


  • وحید سهرابی فر

مصاحبه با ایکنا

۲۳
فروردين

متنی که در ادامه می آید، مصاحبه ام با خبرگزاری بین المللی قرآن (ایکنا) است:


گروه دانشگاه: دبیر گروه فلسفه دین دانشکده ادیان دانشگاه ادیان و مذاهب که در پروژه ایمان با همکاری چند دانشگاه خارجی نظیر بیلور و دانشگاه وست واشنگتن شرکت دارد، معرفی ایمان معرفی شده در قرآن را یکی از اهداف مهم خود برای مشارکت در این پروژه می‌داند.
وحید سهرابی‌فر، دانشجوی دکتری و دبیر گروه فلسفه دین دانشکده ادیان دانشگاه ادیان و مذاهب، تنها ایرانی حاضر در پروژه «ایمان» است. این پروژه یک برنامه پژوهشی مشترک است که با همکاری چند موسسه خارجی نظیر دانشگاه بیلور، دانشگاه وست واشنگتن و بنیاد تمپلتون برگزار می‌شود. سهرابی‌فر در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا)به توضیحاتی درباره این پروژه و ایده‌های خود در این پروژه پرداخت که با هم می‌خوانیم:
وحید سهرابی‌فر، دانشجوی دکتری و دبیر گروه فلسفه دین دانشکده ادیان دانشگاه ادیان و مذاهب در گفت‌وگو باایکنا، درباره پروژه ایمان اظهار کرد: پروژه ایمان یک پروژه سه ساله است که بین سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۶ برگزار می‌شود. این برنامه پژوهشی به‌همت دانشگاه‌های بیلور و وست واشنگتن آمریکا و با حمایت بنیاد تمپلتون، شکل گرفته است. 
وی افزود: سال نخست این پروژه به بحث «سرشت ایمان» اختصاص داشت و شرکت‌کنندگان در این باب به نظرورزی پرداختند. سال دوم این پروژه به «ارزیابی ایمان» مربوط بود و تحقیقات حول این محور انجام شد. سال سوم نیز که بنده در آن حضور خواهم داشت، به «فضیلت ایمان» معطوف است.
سهرابی‌فر اظهار کرد: پژوهشگران هم‌اکنون با یکدیگر در ارتباط هستند و مطالب خود را برای هم ارسال می‌کنند. با این حال همگی آن‌ها بایستی در تابستان امسال، به مدت یک ماه در دانشگاه وست واشنگتن حضور داشته باشند تا علاوه بر تکمیل پژوهش خود در قالب یک مقاله، یک سخنرانی نیز در باب موضوع خود ارائه دهند.
دبیر گروه فلسفه دین دانشکده ادیان دانشگاه ادیان و مذاهب عنوان کرد: هر سال اندیشمندان برجسته‌ای در این برنامه شرکت می‌کنند و امسال نیز می‌توان به چهره‌هایی چون لیندا زاگزبسکی و جاناتان کونویگ، دنیل هورد اسنایدر، ترنت دورتی و دیگران اشاره کرد.
سهرابی‌فر در مورد هماهنگی‌های صورت گرفته برای حضور وی، گفت: از سوی نهاد خاصی هماهنگی صورت نگرفت، یک فراخوان عمومی بود که شرکت در آن برای همه آزاد بود، باید سوابق و تحقیقاتی را می‌فرستادیم.
این دانشجوی دکترای دانشگاه ادیان و مذاهب اظهار کرد: دوره به‌طور کل پژوهشی است؛ هر سال تعدادی پژوهشگر بر اساس طرح‌نامه‌هایی که افراد ارسال می‌کنند، انتخاب می‌شوند و در آن یک ماهی که در آمریکا دور هم جمع می‌شوند هم پژوهش خود را به پایان می‌رسانند و هم یک سخنرانی در مورد پژوهش خود ارائه می‌دهند. چند نفر فیلسوف برتر و از چهره‌های شناخته شده در آنجا سخنرانی خواهند داشت، البته مقاله ارائه نمی‌دهند ولی سخنرانی خواهند داشت. 

حضور ۱۴ پژوهشگر در پروژه ایمان
وی تعداد پژوهشگران دخیل در این پروژه را ۱۴ نفر عنوان و بیان کرد: یکی از ایده‌های مهم من آن است که ایمانی که در قرآن معرفی شده و به نظرم در حال حاضر تا حد زیادی در جامعه مغفول است را معرفی کنم و می‌دانم که استقبال خوبی هم از آن خواهد شد با توضیحاتی که در آنجا ارائه خواهم داد.
سهرابی‌فر درباره چگونگی انتخاب وی به‌عنوان فردی مسلمان برای این پروژه، گفت: این پروژه عمدتاً معطوف به اندیشمندان آمریکاییست و غیر از آن‌ها تا به حال یک نفر از اروپا و یک نفر هم از کانادا در آن شرکت داشته‌اند. بنده به‌عنوان اولین مسلمان و غیر غربی در این پروژه حضور خواهم داشت. انتخاب من، مانند دیگران، از طریق ارزیابی طرح‌نامه پژوهشی و بر اساس بررسی سوابق و اموری مانند آن بوده است. با این حال سعی کرده‌ام که در مطالب خودم، نگاه اسلامی را انعکاس دهم و بر اساس آموزه‌های قرآن و اندیشه بزرگانی چون مولوی، طرح خود را تنظیم کنم. تازگی این مطالب برای اندیشمندان آن محفل، احتمالاً در انتخاب بنده بی‌تأثیر نبوده است.
وی در پاسخ به این سؤال که تاکنون تحقیقات و پژوهش‌های شما چگونه پیش رفته است، ایده پژوهشی شما در چه موردی است و حاصل آن در نهایت چه چیزی خواهد بود؟ بیان کرد: ایده پژوهشی من در این موضوع است که چگونه ایمان می‌تواند فضیلتی برای تمام مراحل زندگی انسان باشد. تبیین علمی این موضوع برای افرادی که در فرهنگی زندگی می‌کنند که بی‌ایمانی، گزینه‌ای شایع در آن محسوب می‌شود، امری دشوار است که امیدوارم بتوانم به‌خوبی به آن بپردازم.
این دانشجوی دکتری دانشگاه ادیان و مذاهب ادامه داد: برای رسیدن به این هدف، مباحث مقدماتی در باب فضیلت بودن ایمان، معنای زندگی و پرسش‌هایی که معنای زندگی بر آن مبتنی است، مورد بحث قرار گرفته است و در نهایت، ایمان به‌عنوان پاسخی برای این مسائل و مشکلات، معرفی شده است که می‌تواند به زندگی بشر معنا بدهد و آن را از فضای پوچی و بی‌معنایی رهایی بخشد.
وی درباره نتیجه تحقیقاتش در این پروژه که تا چه حد منجر به انعکاس آموزه‌های دین اسلام خواهد شد، عنوان کرد: یکی از مهم‌ترین اهداف من در این پروژه معرفی نگاه مغفولی است که نسبت به مسئله ایمان وجود دارد. این نگاه در آموزه‌های قرآنی و آثار برخی از متفکران دینی، بیان شده است. از سوی دیگر برخی از اندیشمندان غربی نیز در این زمینه نظرورزی کرده‌اند. بررسی انتقادی این دیدگاه‌ها و ارائه تصویر مطلوب از ایمان و نجات‌بخشی آن، هدف اصلی پژوهش بنده است. آنچه مهم است نشان دادن کارآمدی عملی این دیدگاه است. به عبارت دیگر، به جای بحث‌های صرفاً نظری در باب اهمیت ایمان، می‌توان از کارآمدی عملی آن بحث کرد و از این راه با حل کردن یکی از مشکلات مهم بشر، زمینه بازگشت به ایمان را برای گروه بسیاری فراهم کرد.
سهرابی‌فر در پاسخ به این سؤال که نتایج پروژه ایمان به چه صورت و در کجا بهره‌برداری می‌شود؟ گفت: پژوهش‌های صورت گرفته در کنفرانسی در ماه اکتبر، ارائه خواهند شد و پس از آن به‌صورت عمومی منتشر و در اختیار همه افرادی که در این زمینه فعالیت می‌کنند قرار خواهند گرفت.


  • وحید سهرابی فر